Yazar : Dr. Birol Sarkut
Uzmanlık : Acil Servis
Yazar'ın Makale Sayısı: 1
Tarih : 08.09.2018



‘Bilinçli’ İlk Yardım Hayat Kurtarır

Hiç beklenmedik bir anda ve yerde yaşanan kazalarda yapılan ilk müdahale çok önemlidir. Böyle durumlarda zaman kaybedilmeden, doğru yapılan ilk yardım müdahaleleriyle hafif ya da ağır yaralanma, kırıklar ya da kalp krizi gibi pek çok riskin önüne geçilebilir. Bu yüzden sadece doktor ve hemşire gibi sağlık personellerinin değil, herkesin temel ilk yardım uygulamaları hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta; pek çok sağlık sorunu ve kazada kurtarıcı olan ilk yardım konusunun doğru bir şekilde anlaşılması ve uygulanmasıdır. Aksi halde müdahale zorlaştığı gibi ağır ya da hafif yaralanmalarda yapılan yanlış ilk yardım uygulamaları sakatlanmalara hatta ölümlere sebep olabilir. 8 Eylül Dünya İlkyardım Günü dolayısıyla Acil Servis hekimlerimizden Dr. Birol Sarkut, temel ilk yardım eğitimi ve ilk yardımda doğru bilinen yanlışlar ile ilgili önemli açıklamalarda bulundu:

İlk Yardım Nedir?
Yaşamı tehlikeye düşüren herhangi bir durumda, sağlık görevlilerin yardımı sağlanıncaya kadar, hasta/yaralıya, tıbbi araç gereç aranmaksızın olay yerindeki malzemelerden faydalanılarak yapılan ilaçsız uygulamalara ilk yardım denir.

İlk Yardım eğitimi nasıl alınır?
İlk yardım eğitimi Sağlık Bakanlığı tarafından onay almış ilkyardım eğitim merkezleri tarafından düzenlenen kurslarla verilmektedir. Küçük bir araştırma sonucunda uygun merkezlerden biri ile iletişime geçebilir ve çok uygun fiyatlarla ilk yardım eğitimi alabilir ya da ilk yardım eğitici eğitimi alıp, ilk yardım bilgilerinizi aktarabilir sizler de ilk yardım eğitimi verebilirsiniz.
İlk yardım eğitimine katılmak için herhangi bir ön koşul aranmaz. Dileyen herkes bu kurslara katılıp konu hakkında bilgi edinebilir.
Kurs programları genellikle 2 gün sürecek şekilde düzenlenir ve toplam 16 saatten oluşur. Kurs sonunda, yine Sağlık Bakanlığı tarafından düzenlenen, final sınavında başarılı olan katılımcılar İlkyardımcı Sertifikası ve ya ilk yardım eğitmeni olabilir, İlkyardımcı Kimlik Kartı almaya hak kazanabilirsiniz.

Hatalı İlk Yardım ile Hayat Karartmayın!
1-Bayılma durumunda, bayılan kişiye tokat atmak gerekir / YANLIŞ
Kısa süreli bilinç kaybının sebebi tansiyon düşüklüğü, yetersiz hava, büyük üzüntü duymak veya aşırı sevinmek ve açlığa bağlı şeker düşüklüğü olabilir. Bu yüzden bayılan hastanın ilk olarak nabız ve solunumu kontrol edilmelidir. Nabız ve solunum normal ise hasta sırt üstü yatırılıp ayakları yükseltilir ve hareketsiz bir şekilde yatması sağlanır. Sonrasında ise baygın kişinin kıyafetleri gevşetilerek, kalabalık ve kapalı bir ortamda duruyorsa sakin - açık bir alana taşınmalıdır.

2- Epilepsi nöbeti geçiren hastaya soğan koklatmak iyi gelir / YANLIŞ
Nöbet geçiren epilepsi hastaları kasılmaları sırasında etrafında kendisine zarar verebilecek cisimlere çarparak yaralanabilir. Bu yüzden etrafında bulunan tehlikeli cisimler uzaklaştırılmalı ve nöbetin geçmesi beklenmelidir. Nöbet geçiren kişilere kesinlikle soğan ve kolonya koklatılmamalıdır.

3- Nefes borusu tıkanması durumunda sırta hızlıca vurulmalıdır / YANLIŞ 
Bu da en yaygın yanlış bilinen müdahalelerden biridir. Yapmanız gereken kişiyi öne eğmek, nefes almasını sağlamak ve öksürmeye teşvik etmek olacaktır. Bu tıkanıklığın hafiflemesine ve takılan cismin çıkmasına yardımcı olur.

4-Yanıklara yoğurt, salça vb. sürmek iyi gelir / YANLIŞ
Öncelikle her yanığın ilk yardımı farklıdır.
*Isı ile oluşan yanıklarda kişi hala yanıyorsa, paniğe engel olunur, koşması engellenir. Hasta ya da yaralı ıslak battaniye vb. ile sarılır ya da yuvarlanması sağlanarak yanma durdurulmaya çalışılır.
*Kimyasal yanıklarda yanan bölgedeki giysiler çıkarılarak, kimyasal maddenin deriyle teması kesilir. Yanan bölge bol, tazyiksiz akan suyla, en az 20-25 dakika yıkanır.
*Elektrik yanıklarında olabildiğince soğukkanlı ve sakin olunur. Hasta ya da yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilir.
*Sıcak çarpmasında hasta serin ve havadar bir yere alınır. Hastanın giysileri çıkarılır.

5-Burun kanaması durumunda hastanın başını geriye yatırmak / YANLIŞ
Burun kanamalarında hastanın başını arkaya doğru yatırmak yerine, hastayı başı hafifçe öne eğik olacak şekilde oturtun. Burun kanatlarını sıkarak 5-10 dakika baskı uygulayın. Kanama durmuyorsa en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

6-Donan kişiyi buz ya da karla ovmak gerekir / YANLIŞ
Bu genel olarak filmlerden öğrenilen yanlış bir bilgidir. Donma durumunda, hasta ılık bir ortama alınarak sakinleştirilir, yatırılarak dinlenmesi sağlanır ve hareket ettirilmez. Kuru giysiler giydirilir. Sıcak içecekler verilir. Su toplamış bölgeler kesinlikle patlatılmaz, bu bölgelerin üstü örtülür. Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır.

7- Zehirlenen kişi kusmalıdır / YANLIŞ
Midedeki zehirli maddenin kusturularak çıkartılmaya çalışılması hastaya daha büyük zararlar verebileceği için hasta kesinlikle kusturulmamalıdır. Özellikle yakıcı maddelerin alındığı (çamaşır suyu, tuz ruhu, asit, temizlik maddeleri) durumlarda hasta asla kusturulmamalıdır ve tıbbi yardım istenmelidir

8-Her boğulma durumunda kalp masajı yapılmalıdır / YANLIŞ
Suda boğulan kişi sudan çıkarıldığında ilk olarak nabız, kalp atışları ve solunumu kontrol edilir. Problem olduğunda solunum ve kalp masajı uygulanır, yalnız bu uygulama kesinlikle eğitim almış kişilerce yapılmalıdır aksi takdirde kişi hayatını kaybedebilir. Duman boğulmalarında da kişi açık havaya çıkarılır ve solunum güçlüğü varsa ağızdan ağza suni solunum yapılır. Her iki durumda da acil tıbbi yardım çağırılmalıdır.

9- Kazalarda hastayı taşımak / YANLIŞ
Kırık ve çıkık durumlarında ilk yardım konusunda yapılan en büyük yanlış kişileri hareket ettirmektir. Özellikle trafik kazalarında yaralanan kişileri sıkıştıkları yerden profesyonel olmayan kişilerin çıkartmaya çalışması, kişilere zarar verebilir. Böyle bir durumla karşılaşıldığında yapılması gereken şey sağlık ekiplerini durumdan haberdar ederek beklemek, yaralı kişiye yanlış şekilde müdahale eden kişileri de uyarmaktır.

10- Kanamaların hepsine turnike uygulamak / YANLIŞ
En sık yapılan hata: hemen turnike uygulamak. Yapmanız gereken ilk şey kanamanın durdurulmasıdır. Bu yüzden yaranın üstüne basınç yaparak tampon uygulamak gerekir. Steril bir mendil ya da kumaş parçası kullanın. Turnike ancak acil durumlarda özellikle atardamar yaralanmalarında uygulanmalı ve bu konuda eğitim almış kişiler tarafından yapılmalıdır. Önemli: Turnikeyi, her saat 10-15 dakika boyunca gevşetin atardamara basmayı unutmayın. Ardından, turnikeyi tekrar sıkın ancak 30 dakikadan fazla olmamasına dikkat edin.

11-Yılan veya böcek sokmalarında zehirli bölge emilmemelidir / YANLIŞ
Eğer bir yılan veya zehirli bir böcek tarafından ısırıldıysa bölgeyi emmemek gerekir. Zehir, emen kişinin tükürük bezleriyle karışır ve zehir bu mukoza zarını yeni hedefi olarak belirler. Bu zehirlenme kana karışır ve iki tarafta da kalp yetmezliğine neden olabilir, yani kurtarıcı ölebilir. Eğer kol ya da bacaktan ısırıldıysa, bu bölgeleri kalp hizasından aşağıda tutmak ve bol sıvı tüketmek zehrin ölümcül etkilerini azaltacak, yavaşlatacaktır. Aynı zamanda ısırılan bölgeye soğuk uygulamak kan akımını azaltarak zehrin kana karışmasını yavaşlatacaktır. Daha sonra vakit kaybetmeden ambulansı arayarak neyin ısırdığını tarif etmek gerekir. Aynı zamanda ısırılan kişiyi bir arabaya bindirip hastaneye götürmeye çalışmak yanlıştır, bunun yerine acil çağrı servisini arayarak hastanın nereye götürülmesi gerektiği sorulmalıdır. Her hastanede gerekli ilaçlar, uzman veya ekipman bulunmayabilir, bu sebeple harcanan zaman içinde hastanın hayati tehlikesi artacaktır.

12- Yüksek ateş varken üstü örtüp terletmek / YANLIŞ
Hastayken vücut ısınız arttığı halde üşüyorsanız ateşiniz yükseliyor demektir. Örtündükçe ateş daha da hızla yükselir. Vücut ısısının artması enfeksiyonla savaşmaya yarasa da 38,5°С’nin üstündeki ateş, yarardan çok zarar getirir. Eğer böyle yüksek ateşiniz varsa mümkün olduğunca ince giyinmek, ılık duş almak daha doğru olur.


Dr. Birol Sarkut Diğer Makaleleri